Lajkonik

Jest bardzo popularnym zwyczajem związanym z Krakowem. Lajkonik jest pamiątką po bohaterskiej obronie Krakowa. Jak głosi znana legenda, Tatarzy podeszli pod miasto w czasie procesji Bożego Ciała. Miasto było bezbronne, gdyż całe rycerstwo opuściło miasto i ruszyło na wyprawę wojenną. Wśród mieszkańców wybuchła panika. Wówczas do walki z Tatarami wyruszyli flisacy(włóczkowie). Mieszkali oni w podkrakowskiej wsi Zwierzyniec. Rozbili nieprzyjacielskie wojska i zabrali im ubrania. Powrócili do Krakowa w tatarskim przebraniu. Przywódca flisaków wjechał na koniu, który był własnością wodza najeźdźcy. Odtąd co roku, w oktawę Bożego Ciała wkracza pochód na rynek krakowski. Ma to stanowić przypomnienie tamtego zdarzenia.

Rzeczywistość jest nieco odmienna niż legenda. Źródła historyczne podają, że w tym czasie (w czasie najazdów Tatarów na Kraków) jeszcze nie obchodzono święta Bożego Ciała. Człowiek przebrany jednocześnie za konia i jeźdźca pojawia się w kulturze wielu narodów - na wschodzie, od Indonezji przez krainę Basków aż po Hiszpanię, skąd zwyczaj przedostał się do Ameryki Łacińskiej. W Polsce wszelkiego rodzaju kobyłki występują zimą, gdyż wiąże się to z rolą konia jako zwierzęcia ofiarnego i przypisuje mu się role wróżbity. Takie bowiem są stare polskie ludowe wierzenia. Lajkonik należy do tej właśnie rodziny obrzędów.

Pochód lajkonika tradycyjnie ma swoją stałą trasę. Wyrusza z klasztoru sióstr Norbertanek (ze Zwierzyńca -dzielnicy Krakowa) i kieruje się w stronę Rynku Głównego. W czasie marszu zostaje po drodze pobierany haracz od władz miejskich. Ma to miejsce zawsze w oktawę Bożego Ciała. Strój lajkonika jest bardzo oryginalny i efektowny. Został zaprojektowany przez Stanisława Wyspiańskiego. Jeździec w stroju Tatara, w szpiczastej czapce z półksiężycem trzyma buławę w prawej ręce. Buława zakończona jest szmacianą bądź gumową piłką. Przebranie to znakomicie uzupełnia bogaty rząd umieszczony na kobyłce. Jeździec ma prawo (które z powodzeniem wykorzystuje) uderzać wszystkich napotkanych ludzi. Lajkonik tańczy, skacze, harcuje. W pochodzie lajkonika bierze udział orszak Tatarów. Są oni uzbrojeni w chorągiewki i buńczuki. Jedna osoba z tego otoczenia trzyma dużą chorągiew. Jest ona zrobiona z szala lub kolorowej, dużej chusty. Chorągiew ta jest niesiona przed lajkonikiem. Chorąży pozdrawia spotkane osoby poprzez trzykrotne obniżenie przed nim chorągwi. Musi to zrobić ruchem półkolistym. W czasie pochodu można usłyszeć okrzyki orszaku lajkonika. Okrzyk jest wzorowany na zawołaniu bojowym Tatarów (\"Ałła, Ałła, Ałła - ha\").

Uczniowski lub harcerski lajkonik jest bardzo skromny. W dziecięcym pochodzie dzieci tańczą i śpiewają pląs \"Lajkonik\". Jest on wzorowany na krakowiaku.
Oryginalna stara piosenka o lajkoniku ma charakter żartobliwy:
\"Na koniku jak na capie, który bardzo paszczą kłapie,
Laj, koniku, laj, laj, laj, pałką wszystkich obijaj.
Gdy się pałka już rozbije, to lajkonik weźmie kije.
Laj, koniku, laj, laj, laj, pałką wszystkich obijaj.
Piosenka ta była śpiewana na obrzeżach Krakowa w okresie międzywojennym.